വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ ‘അനർഘനിമിഷം' (1947) ഏത് സാഹിത്യവിഭാഗത്തിൽപെട്ടതാണെന്ന് ബഷീർ സമ്പൂർണ്ണകൃതികളുടെ ഒന്നാം വാല്യത്തിൽ (ഡി സി ബുക്‌സ്:1994) കൊടുത്തിട്ടില്ല. കഥയുണ്ട്. കഥയില്ലായ്മയുണ്ട്. അസ്തിത്വദർശനത്തിന്റെ വ്യഥയുണ്ട്. നീറ്റലുണ്ട്. ‘അനർഘനിമിഷ'ത്തിനുള്ളിൽ അനർഘനിമിഷമടക്കം പത്തു രചനകളുണ്ട്. ആകെ നാല്പത്തിയേഴ് പുറങ്ങൾ. അവ തുടർച്ചയായ രചനകളാണോ, ബഷീർ പറയുന്നില്ല. ഓരോന്നിലും വ്യത്യസ്ത ആഖ്യാനരൂപങ്ങളാണ്. അതിലെ ഏഴാമത്തെ രചനയാണ് ‘പൂനിലാവിൽ.'
‘അനർഘനിമിഷ'ത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ലേഖനം എഴുതുന്നതിനിടയിലാണ് സ്വാഭാവികമായും ‘പൂനിലാവിൽ' എത്തുന്നത്. യുവാവായിരിക്കുമ്പോൾ വായിച്ചിട്ടുണ്ട്; പത്ത് വർഷം മുമ്പും. അക്കാലത്ത് ആനന്ദിന്റെ ‘താക്കോൽ' എന്ന കഥ (‘മാതൃഭൂമി’ കഥയെ നോവലാക്കി 2024-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു) വന്നിട്ടില്ല. ‘പൂനിലാവിൽ' വായിച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഈ രചനയുടെ പരിസരംതന്നെയല്ലേ ‘താക്കോലി'ന്റേതും എന്നു തോന്നി. ‘താക്കോൽ' എന്ന കഥ വീണ്ടും വായിച്ചു. സംശയം ശരിയാണ്. എഴുപത്തിയെട്ടു വർഷത്തിന്റെ വിടവിൽ ബഷീറിനെ വീണ്ടും വളരെ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു തലത്തിൽ വായിക്കുന്നതായി അനുഭവപ്പെട്ടു.
ബഷീറിന്റെ എഴുപത്തിയെട്ടു വർഷം മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘പൂനിലാവിൽ' ആനന്ദ് പണ്ട് വായിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം. ഇല്ലായിരിക്കാം. സ്വകാര്യ സംഭാഷണങ്ങളിൽ ആനന്ദിന് ബഷീർരചനകളോടു താത്പര്യമില്ല. ബോധിസത്വന്റെ സൗമ്യതയോടെ അക്കാര്യം ആനന്ദ് അമൃത്‌ലാലുമായുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ (ഒടുവിൽ പുസ്തകങ്ങൾമാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു: ഡിസംബർ 2024: ഐവറി ബുക്‌സ്) പറയുന്നു. ‘എന്നെ മറ്റെഴുത്തുകാർ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നു പറയാനാവില്ല. ഒന്നാമത്, ഞാനധികമൊന്നും വായിച്ചിട്ടില്ല. വായിച്ചത് കൂടുതലും ഇംഗ്ലിഷായിരുന്നു. മലയാളത്തിൽ തകഴി, പൊൻകുന്നം വർക്കി, ഉറൂബ്, പൊറ്റെക്കാട്ട് തുടങ്ങിയ എഴുത്തുകാർ പരിചിതരായിരുന്നു.' അമൃത്‌ലാൽ എടുത്ത് ചോദിക്കുന്നു: ‘‘ബഷീറോ?'’ ആനന്ദ് ‘‘തീർച്ചയായും ബഷീറുണ്ട്. പക്ഷേ, ബഷീർ എന്നെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടേയില്ല.''