മഹാഭാരതം, ഇതിഹാസവും രാഷ്ട്രവും എന്ന കൃതിയിൽ, സമകാലിക ഇന്ത്യയ്ക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് ദേശീയ സ്വത്വത്തിന്റെയും ഹിന്ദുത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ, മഹാഭാരതത്തിന്റെ നിലനിൽക്കുന്ന പ്രസക്തി, ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ ദളിത് ചിന്തകനും സാംസ്കാരിക നിരൂപകനും, ഭാഷാശാസ്‌ത്രജ്‌ഞനുമായ ജി എൻ ദേവി പരിശോധിക്കുന്നു. ഭൂതകാലത്തിന്റെ അവശിഷ്ടമാകുന്നതിനുപകരം, ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തെയും സാംസ്കാരിക സ്മരണയെയും മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രീതിശാസ്ത്രം ഈ ഇതിഹാസം നൽകുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. ചരിത്ര, പുരാണ, ആത്മീയ, മനഃശാസ്ത്ര വീക്ഷണകോണുകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഇതിഹാസത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ ആഖ്യാനം, ഇന്ത്യക്കാർ അവരുടെ ഭൂതകാലത്തെയും വർത്തമാനത്തെയും എങ്ങനെ കാണുന്നുവെന്നും ഒന്നിലധികം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് എങ്ങനെ തുണയേകുന്നുവെന്നും ദേവി വ്യക്തമാക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി, പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു ഏകീകൃത ദേശീയ ആഖ്യാനത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിനായി, ഇതിഹാസങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെ അദ്ദേഹം വിമർശിക്കുന്നു.
മഹാഭാരതം ഇന്ത്യൻ സ്വത്വത്തിന്റെ ആധാരശിലയായ വൈവിധ്യങ്ങളെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു കൃതിയെന്ന നിലയിൽ വ്യത്യസ്ത സമൂഹങ്ങളിലും പ്രദേശങ്ങളിലും ആചാരങ്ങളിലും സംസ്‌കാരങ്ങളിലും ഭാഷകളിലും വ്യവഹരിക്കുന്ന ജനതകളുടെ അനുരണനവും ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുമാകുന്നു. മഹാഭാരതത്തിൽ മതപരവും ദാർശനികവുമായ ഘടകങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതിന്റെ പ്രാഥമിക മൂല്യം ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക സ്മരണയെയും അതിന്റെ ഭൂതകാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കാനും രൂപപ്പെടുത്താനുമുള്ള കഴിവാണെന്ന് ദേവി ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ഇതിഹാസത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ സങ്കീർണ്ണതയും വൈവിധ്യമാർന്ന വ്യാഖ്യാനങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവും അദ്ദേഹം എടുത്തുകാണിക്കുന്നു, ഇടുങ്ങിയ ദേശീയ അജണ്ടകളെ ചെറുക്കുന്നതിന് ഇതിഹാസത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ ധാരണ ആവശ്യമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഭൂതകാലത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായിട്ടാണ് ദേവി 'മഹാഭാരത രീതി' എന്ന ആശയം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്, അത് പൂർണ്ണമായും ചരിത്രപരമോ പൂർണ്ണമായും പുരാണപരമോ അല്ല, മറിച്ച് രണ്ടിന്റെയും മിശ്രിതമാണ്. ചരിത്രത്തെ കൂടുതൽ സുഗമവും ചലനാത്മകവുമായ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കുന്ന ഈ രീതി, ചരിത്രസ്മരണയുടെ ആത്മനിഷ്ഠ സ്വഭാവം അംഗീകരിക്കുന്നു.